მზის სასარგებლო და უარყოფითი თვისებები - რამდენი ხანი უნდა გავატაროთ მზეზე და რა სიკეთე მოაქვს მას ორგანიზმისთვის?
მზე სიცოცხლის, ენერგიისა და კარგი განწყობის უშრეტ წყაროა. უხსოვარი დროიდან ადამიანებმა იცოდნენ, რომ მზის სხივებს სამკურნალო ძალა აქვს. თუმცა, ოქროს შუალედის დაცვა აქაც გადამწყვეტია: სწორი დოზირებით მზე საუკეთესო წამალია, ხოლო გადაჭარბებული რუჯი - ორგანიზმისთვის სერიოზული საფრთხე.
ქვემოთ დეტალურად განვიხილავთ, თუ რა სიკეთე მოაქვს მზის სხივებს, რა დაავადებების დროს გვეხმარება იგი, რამდენი ხანი უნდა გავჩერდეთ მზეზე უსაფრთხოდ და რა უარყოფითი შედეგები შეიძლება მოჰყვეს მზის გადაჭარბებულ მიღებას.
-
მზის სასარგებლო თვისებები: რა სიკეთე მოაქვს მას ადამიანისთვის?
მზის სხივების ზემოქმედება ორგანიზმში მთელ რიგ სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვან პროცესებს ააქტიურებს:
D ვიტამინის სინთეზი: მზის ულტრაიისფერი (UVB) სხივების ზემოქმედებით კანში გამომუშავდება D ვიტამინი, რომელიც აუცილებელია კალციუმისა და ფოსფორის ათვისებისთვის. ეს ვიტამინი ამაგრებს ძვლებსა და კბილებს და იცავს ორგანიზმს ოსტეოპოროზისგან.
იმუნური სისტემის გაძლიერება: ზომიერი მზის აბაზანები ასტიმულირებს სისხლის თეთრი უჯრედების (ლეიკოციტების) წარმოქმნას, რაც ორგანიზმს ინფექციებთან და ვირუსებთან ბრძოლაში ეხმარება.
განწყობის ამაღლება და სტრესის შემცირება: მზის შუქი ტვინში აძლიერებს „ბედნიერების ჰორმონის“ - სეროტონინის გამოყოფას. ეს ამცირებს დეპრესიას, შფოთვასა და სეზონურ აშლილობებს.
ძილის ხარისხის გაუმჯობესება: დილით მზის სინათლის მიღება დარეგულირებას უწევს ორგანიზმის ცირკადულ რიტმს (ბიოლოგიურ საათს), რაც საღამოს მელატონინის („ძილის ჰორმონის“) სწორად გამომუშავებასა და ღრმა ძილს უზრუნველყოფს.
გულ-სისხლძარღვთა სისტემის მხარდაჭერა: მზის სხივების ზემოქმედებით კანში გამოთავისუფლდება აზოტის ჟანგი, რაც ხელს უწყობს სისხლძარღვების გაფართოებას და არტერიული წნევის დაქვეითებას.რას მკურნალობს მზის სხივები? (ჰელიოთერაპია)
-
მზის სხივებით მკურნალობას მედიცინაში ჰელიოთერაპია ეწოდება. მას ოფიციალური მედიცინაც აქტიურად იყენებს შემდეგი პრობლემების დროს:
კანის დაავადებები: მზის ულტრაიისფერ სხივებს აქვს ანთების საწინააღმდეგო და ანტიბაქტერიული ეფექტი. იგი საგრძნობლად ამსუბუქებს ფსორიაზის, ეგზემის, აკნესა (გამონაყარის) და ვიტილიგოს სიმპტომებს.
რაქიტი ბავშვებში: D ვიტამინის დეფიციტით გამოწვეული ძვლოვანი სტრუქტურის დარღვევის მკურნალობისა და პროფილაქტიკისთვის მზის აბაზანები შეუცვლელია.
სახსრებისა და კუნთების ტკივილი: მზის სითბო აუმჯობესებს სისხლის მიმოქცევას, ადუნებს დაჭიმულ კუნთებს და ამცირებს ტკივილს ართრიტისა და რევმატიზმის დროს.
სეზონური დეპრესია: მზის სხივების ნაკლებობით გამოწვეული ქრონიკული დაღლილობისა და აპათიის მკურნალობა სწორედ სინათლის თერაპიით ხდება.
-
რამდენი ხანი უნდა გავჩერდეთ მზეზე?
მზეზე ყოფნის უსაფრთხო ხანგრძლივობა დამოკიდებულია კანის ტიპზე, წელიწადის დროზე და დღის მონაკვეთზე:
D ვიტამინის მისაღებად: დღეში სულ რაღაც 10-15 წუთი ღია ცის ქვეშ ყოფნა (სახის, ხელებისა და ფეხების გაშიშვლებით) სრულიად საკმარისია D ვიტამინის დღიური ნორმის გამოსამუშავებლად.
მზის აბაზანების მიღება რეკომენდებულია დილის 11:00 საათამდე და საღამოს 16:00-17:00 საათის შემდეგ.
11:00-დან 16:00 საათამდე ულტრაიისფერი გამოსხივება (UV ინდექსი) პიკს აღწევს და ამ დროს პირდაპირ მზეზე ყოფნა კატეგორიულად არ არის რეკომენდებული.
-
მზის უარყოფითი თვისებები და საფრთხეები
მზის სხივების ჭარბმა მიღებამ შესაძლოა სერიოზული ზიანი მიაყენოს ჯანმრთელობას:
კანის დამწვრობა: UV სხივების ხანგრძლივი ზემოქმედება იწვევს კანის გაწითლებას, ტკივილს, ბუშტუკების გაჩენასა და კანის აცლას.
ნაადრევი დაბერება (ფოტოდაბერება): ულტრაიისფერი სხივები ახდენს კანის ღრმა შრეებში კოლაგენისა და ელასტინის ბოჭკოების დაშლას, რაც იწვევს კანის სიმშრალეს, ნაოჭების ნაადრევ გაჩენასა და პიგმენტურ ლაქებს.
კანის კიბოს რისკი: მზის გადაჭარბებული და ხშირი დამწვრობა ზრდის კანის ავთვისებიანი სიმსივნეების, განსაკუთრებით კი მელანომის განვითარების რისკს.
მზის დაკვრა და სითბური დარტყმა: მზეზე დიდხანს ყოფნამ (განსაკუთრებით დაუფარავი თავით) შეიძლება გამოიწვიოს მაღალი ტემპერატურა, თავბრუსხვევა, გულისრევა და ცნობიერების დაკარგვა.
თვალის დაზიანება: მზის პირდაპირმა მზერამ ან UV სხივების ინტენსიურმა ზემოქმედებამ შეიძლება დააზიანოს ბადურა და გაზარდოს კატარაქტის განვითარების რისკი.
მნიშვნელოვანია, გამოიყენოთ მზისგან დამცავი კრემი (SPF 30 ან მეტი) გარეთ გასვლამდე 20 წუთით ადრე. ატაროთ მზის სათვალე UV დამცავი ფილტრით და ფართოფარფლიანი ქუდი. მიიღეთ დიდი რაოდენობით წყალი ორგანიზმის დეჰიდრატაციის თავიდან ასაცილებლად.