ცხოვრობდნენ თუ არა ჩვენს მიწაზე დევები? - მტკიცებულება, მითები და ლეგენდები
ქართულ ფოლკლორსა და ზეპირსიტყვიერებაში ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი და გავრცელებული პერსონაჟი დევია - უზარმაზარი ტანის, უზარმაზარი ღონისა და ხშირად რამდენიმე თავის მქონე გიგანტი. თუმცა, არის თუ არა დევების შესახებ თქმულებები მხოლოდ ხალხური ფანტაზიის ნაყოფი, თუ მათ მიღმა რეალური ისტორიული და არქეოლოგიური საფუძველი იმალება?
საუკუნეების განმავლობაში საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში, ბორჯომის ხეობიდან რიჭამდე, სვანეთსა და ხევსურეთში, ვრცელდებოდა ლეგენდები გიგანტური ადამიანების შესახებ. ბოლო ათწლეულების განმავლობაში კი ამ თემამ არქეოლოგებისა და მკვლევრების ყურადღებაც მიიპყრო.
-
1. მითები და ლეგენდები: ვინ იყვნენ დევები ქართულ მითოლოგიაში?
ქართულ მითოლოგიასა და ზღაპრებში დევები წარმოადგენენ მიწისქვეშეთში ან მიუვალ მთებში მცხოვრებ გოლიათებს. ისინი გამოირჩეოდნენ განსაკუთრებული ფიზიკური ძალისხმევით, აშენებდნენ გიგანტურ ციხე-სიმაგრეებსა და კოშკებს და ხშირად ეჭიდებოდნენ ადგილობრივ გმირებს (მაგალითად, ამირანს).
საქართველოს ბევრ რეგიონში შეხვდებით გიგანტურ ქვებსა თუ კლდეებს, რომლებსაც ხალხი “დევის ნაფეხურს“ ან “დევის ნასროლ ქავს“ უწოდებს.
მესხეთსა და თუშეთში არსებობს ნაგებობების ნანგრევები, რომელთა მშენებლობასაც ხალხური გადმოცემა დევებს მიაწერს, რადგან ადგილობრივების რწმენით, ასეთი უზარმაზარი ლოდების გადაადგილება ჩვეულებრივ ადამიანს არ შეეძლო.
-
2. არქეოლოგიური აღმოჩენები: ბორჯომის ხეობის “გიგანტები“
ყველაზე დიდი აჟიოტაჟი საქართველოში გიგანტების თემასთან დაკავშირებით 2008 წელს ბორჯომის ხეობაში, კერძოდ ხარაგაულის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე გაკეთებულმა აღმოჩენამ გამოიწვია.
აკადემიკოს აბესალომ ვეკუასა და მკვლევართა ჯგუფის მიერ ჩატარებული ექსპედიციის დროს, მღვიმეში აღმოაჩინეს უჩვეულოდ დიდი ზომის ძვლები.
პირველადი ვიზუალური დათვალიერებით, აღმოჩენილი ძვლოვანი ნაშთები მიუთითებდა ინდივიდზე, რომლის სიმაღლეც შესაძლოა 2.5-იდან 3 მეტრამდე ყოფილიყო.
ხარაგაულისა და ბორჯომის სოფლებში დღემდე არსებობს გადმოცემები “გიგანტების ხეობაზე“, სადაც საუკუნეების წინ უზარმაზარი ტანის ადამიანები ცხოვრობდნენ.
-
3. სამეცნიერო სკეპტიციზმი: რას ამბობენ მეცნიერები?
მიუხედავად სენსაციური განცხადებებისა, სამეცნიერო საზოგადოების უმეტესობა სიფრთხილით ეკიდება “გიგანტების“ არსებობის თეორიას.
მორფოლოგიური ანალიზით, ბევრი ასეთი ძვალი აღმოჩნდა არა ადამიანის, არამედ გადაშენებული მსხვილი ძუძუმწოვრების (მაგ. გამქრალი დათვის ან ირმის) ნაშთი.
მითები დევებზე ხშირად არის ბუნებრივი მოვლენების (მიწისძვრა, მეწყერი) ან უცნობი ნაგებობების პოეტური განმარტება.
მეცნიერთა ნაწილი განმარტავს, რომ წარსულში უცნობი ცხოველის უზარმაზარი ძვლის იპოვნისას, ადგილობრივ მოსახლეობას მიაჩნდა, რომ ეს “დევის“ ან “გოლიათის“ ძვალი იყო, რამაც საუკუნეების მანძილზე ლეგენდები კიდევ უფრო განამტკიცა.