საქართველოს სახიფათო ბინადრები: შხამიანი გველები და მწერები, რომლებიც ჩვენს ბუნებაში გვხვდებიან
საქართველოს მრავალფეროვანი ბუნება და თბილი კლიმატი იდეალურ გარემოს ქმნის სხვადასხვა სახეობის ქვეწარმავლისა თუ მწერისთვის. გაზაფხულისა და ზაფხულის სეზონზე ბუნებაში სეირნობისას, ლაშქრობისას თუ აგარაკზე დასვენებისას ხშირად ვხვდებით არსებებს, რომელთა ნაკბენმაც შესაძლოა სერიოზული საფრთხე შეუქმნას ადამიანის ჯანმრთელობას. აუცილებელია ვიცოდეთ, თუ რომელი შხამიანი ბინადრები გვხვდება საქართველოში და როგორ ავირიდოთ თავიდან მათთან შეხვედრა.
წარმოგიდგენთ საქართველოს ტერიტორიაზე გავრცელებულ ყველაზე სახიფათო შხამიან გველებსა და მწერებს (ასევე ობობასნაირებს).
-
შხამიანი გველები საქართველოში
საქართველოში გველების 20-ზე მეტი სახეობა ბინადრობს, თუმცა მათგან მხოლოდ 4 სახეობაა ადამიანისთვის შხამიანი და საშიში. ყველა მათგანი Viperidae-ს (გველგესლასებრთა) ოჯახს მიეკუთვნება.
1. გიურზა (Macrovipera lebetina) - ყველაზე საშიში ქვეწარმავალი
გავრცელება: აღმოსავლეთ და სამხრეთ საქართველოში — შირაქის, ელდარის, ალაზნის ველებზე, გარდაბანში, რუსთავის შემოგარენში, თბილისის მიმდებარე მშრალ, კლდოვან და ბუჩქნარიან ადგილებში.
დახასიათება: აღწევს 1.5 მეტრამდე სიგრძეს, აქვს სქელი სხეული, სამკუთხა თავი და რუხი-მოყავისფრო შეფერილობა მუქი ლაქებით.საფრთხე: გიურზა საქართველოს ყველაზე შხამიანი გველია. მისი შხამი ჰემოლიზური მოქმედებისაა (ანადგურებს ერითროციტებსა და სისხლძარღვებს, იწვევს შინაგან სისხლდენასა და ქსოვილების ნეკროზს). ნაკბენი საჭიროებს დაუყოვნებლივ სამედიცინო ჩარევასა და შრატის შეყვანას.
2. კავკასიური გველგესლა (Vipera kaznakovi)
გავრცელება: დასავლეთ საქართველოში — აჭარაში, აფხაზეთში, სამეგრელოში, იმერეთსა და რაჭაში, ძირითადად ტყიან და მთისწინეთის ზონებში.
დახასიათება: შედარებით მცირე ზომისაა (50-60 სმ), გამოირჩევა მკვეთრი ნარინჯისფერი, წითელი ან ყვითელი შეფერილობით და ზურგზე შავი ზიგზაგისებური ზოლით.საფრთხე: მისი ნაკბენი შხამიანია, იწვევს ძლიერ შეშუპებასა და ტკივილს. იშვიათად არის ფატალური, თუმცა ბავშვებსა და ალერგიულ პირებში მძიმე გართულებებს იწვევს.
3. ველის გველგესლა (Vipera ursinii)
გავრცელება: სამცხე-ჯავახეთის, ჯავახეთისა და თრიალეთის ქედის მაღალმთიან ალპურ და სუბალპურ მდელოებზე.დახასიათება: პატარა ზომის გველია (40-50 სმ), რუხი შეფერილობის.საფრთხე: მისი შხამი ნაკლებად ტოქსიკურია, თუმცა იწვევს ადგილობრივ ანთებას, ტკივილსა და ალერგიულ რეაქციას.4. დინიკის გველგესლა (Vipera dinniki)
გავრცელება: კავკასიონის მაღალმთიანეთში (ხევსურეთი, თუშეთი, სვანეთი, ყაზბეგი).დახასიათება: ეგუება ცივ კლიმატს. შეფერილობა ცვალებადია (მწვანე, ყვითელი, ყავისფერი).საფრთხე: შხამიანია, თუმცა ადამიანთან შეხვედრის ალბათობა დაბალია, რადგან მაღალ მთებში ბინადრობს.შხამიანი მწერები და ობობასნაირები
-
გარდა გველებისა, საქართველოში გვხვდება რამდენიმე სახეობის მწერი და ობობა, რომელთა ნაკბენმაც შესაძლოა სერიოზული ალერგიული რეაქცია ან ინტოქსიკაცია გამოიწვიოს.
1. ყარაქურთები - „შავი ქვრივი“ (Latrodectus tredecimguttatus)
სად გვხვდება: შირაქის, ელდარისა და გარდაბნის ველებზე, მშრალ, ქვიშიან და კლდოვან ადგილებში.
საფრთხე: ეს არის საქართველოს ყველაზე შხამიანი ობობა. შავი ფერის სხეულზე ხშირად აქვს წითელი ლაქები. ნაკბენი თავიდან უმტკივნეულოა, თუმცა 15-30 წუთში იწყება გაუსაძლისი ტკივილი კუნთებსა და მუცელში, ქოშინი, ოფლიანობა და არტერიული წნევის მკვეთრი მატება.
2. კრაზანები და ბაზზები (Vespidae)
სად გვხვდება: მთელ საქართველოს ტერიტორიაზე.
საფრთხე: კრაზანის ნაკბენი განსაკუთრებით საშიშია მათთვის, ვისაც ნაკბენზე ალერგია (ანაფილაქსიური შოკი) აღენიშნება. რამდენიმე კრაზანის ერთდროულმა ნაკბენმა ან პირის ღრუს/ყელის არეში ჩაკბენამ შესაძლოა სასუნთქი გზების დახშობა გამოიწვიოს.
3. მორიელები (Scorpiones)
სად გვხვდება: აღმოსავლეთ და სამხრეთ საქართველოში (მშრალ, ქვებქვეშა და კლდოვან ზონებში). საქართველოში გავრცელებულია ჭრელი და შავი მორიელი.
საფრთხე: ქართული მორიელების შხამი ადამიანისთვის სასიკვდილო არ არის. ნაკბენი იწვევს ადგილობრივ მწვავე ტკივილს, სიწითლესა და შეშუპებას, რაც ფუტკრის ან კრაზანის ნაკბენის ანალოგიურია.
-
როგორ ავირიდოთ თავიდან ნაკბენი?
ატარეთ შესაბამისი ტანსაცმელი: ბუნებასა თუ მაღალ ბალახში სეირნობისას ჩაიცვით მაღალი, სქელი ფეხსაცმელი და გრძელი შარვალი.
იყავით ყურადღებით: ნუ ჩაყოფთ ხელს ქვის ქვეშ, ხის ფურუღში ან ბუჩქნარში წინასწარი შემოწმების გარეშე.
არ შეეხოთ: გველის ან შხამიანი მწერის დანახვისას არ შეეცადოთ მის მოკვლას ან შეპყრობას - ქვეწარმავალი თავს ესხმის ადამიანს მხოლოდ მაშინ, როდესაც საფრთხეს იგრძნობს.
მოერიდეთ ღამის საათებში უყურადღებობას: ყარაქურთები და მორიელები განსაკუთრებით აქტიურები სწორედ ღამით არიან.