როდის არის საჭირო ფსიქოლოგთან ვიზიტის დაგეგმვა
ფსიქოლოგთან მისვლა მხოლოდ მაშინ არ არის საჭირო, როცა ადამიანი უკვე ვეღარ უმკლავდება საკუთარ ემოციებს, მუდმივად მოწყენილია ან სერიოზული ფსიქოლოგიური პრობლემა აქვს. ფსიქოლოგის დახმარება შეიძლება საჭირო გახდეს ცხოვრების სხვადასხვა ეტაპზე, რთული პერიოდის გადალახვისას, ურთიერთობებში წარმოქმნილი პრობლემების დროს, ხანგრძლივი სტრესის, შფოთვის ან გადაღლის შემთხვევაში. ფსიქოლოგიური დახმარება და საკუთარ ემოციურ მდგომარეობაზე ზრუნვა ისეთივე მნიშვნელოვანია, როგორც ფიზიკურ ჯანმრთელობაზე ზრუნვა.
ფსიქოლოგი არის სპეციალისტი, რომელიც ადამიანს ეხმარება საკუთარი ემოციების, ფიქრების, ქცევებისა და ურთიერთობების უკეთ გააზრებაში. მისი სამუშაო მხოლოდ საუბარი და რჩევების მიცემა არ არის. ფსიქოლოგიური კონსულტაცია და ფსიქოთერაპია ეფუძნება პროფესიულ ცოდნასა და სხვადასხვა თერაპიულ მიდგომას, რომელთა მიზანია ადამიანის მდგომარეობის შეფასება, პრობლემის მიზეზებისა და გამომწვევი ფაქტორების გააზრება და მასთან გამკლავებისთვის ეფექტური გზების მოძიება.
ადამიანის ფსიქიკური მდგომარეობა ბევრად უფრო დიდ გავლენას ახდენს მის ყოველდღიურობაზე, ვიდრე ზოგჯერ წარმოგვიდგენია. შფოთვამ შეიძლება ძილი დაარღვიოს, ხანგრძლივმა სტრესმა ენერგია შეაიმციროს, ურთიერთობებში არსებულმა კონფლიქტებმა კი გავლენა მოახდინოს თვითშეფასებასა და ცხოვრების ხარისხზე. ზოგჯერ ადამიანი ფიზიკურ სიმპტომებსაც კი განიცდის დაძაბულობას, გულისცემის გახშირებას, თავის ტკივილს, კუნთების დაჭიმულობას ან მუდმივ დაღლილობას. ეს იმას არ ნიშნავს, რომ ყველა ასეთი სიმპტომის მიზეზი ფსიქოლოგიურია, თუმცა ფსიქიკური და ფიზიკური ჯანმრთელობა ერთმანეთთან მჭიდროდ არის დაკავშირებული.
ფსიქოლოგის მთავარი ამოცანა ადამიანის მოსმენაზე გაცილებით ფართოა. პირველი შეხვედრების დროს სპეციალისტი ცდილობს გაიგოს, რა პრობლემამ მიიყვანა ადამიანი მასთან, რამდენი ხანია ეს მდგომარეობა გრძელდება, რა გავლენას ახდენს ის ყოველდღიურ ცხოვრებაზე და რა რესურსები აქვს ადამიანს სირთულესთან გასამკლავებლად. ფსიქოლოგი არ განსჯის ადამიანს და არც მის ნაცვლად იღებს გადაწყვეტილებებს. თერაპიის პროცესში სპეციალისტი ქმნის სივრცეს, სადაც ადამიანს შეუძლია საკუთარი ფიქრებისა და ემოციების თავისუფლად გამოხატვა. ზოგჯერ მხოლოდ იმის აღმოჩენაც კი, თუ რატომ იმეორებს ადამიანი ერთსა და იმავე ქცევას ან რატომ უჭირს კონკრეტულ სიტუაციებთან გამკლავება.
ფსიქოთერაპიის კონკრეტული მეთოდი დამოკიდებულია ადამიანის საჭიროებებზე. ზოგიერთი მიდგომა ყურადღებას ამახვილებს ფიქრებსა და ქცევებს შორის კავშირზე, ზოგი წარსულ გამოცდილებასა და ურთიერთობებზე, ზოგი კი ემოციურ რეგულაციაზე, თვითშეფასებასა და პიროვნულ განვითარებაზე. ამიტომ ფსიქოლოგთან მუშაობა ყველა ადამიანისთვის ერთნაირი არ არის და ერთი უნივერსალური მეთოდი არ არსებობს.
მნიშვნელოვანია ისიც, რომ ფსიქოლოგია და ფსიქიატრია ერთი და იგივე პროფესია არ არის. ფსიქოლოგი ძირითადად ფსიქოლოგიური შეფასებისა და თერაპიის მიმართულებით მუშაობს, ხოლო ფსიქიატრი ექიმია და საჭიროების შემთხვევაში შეუძლია მედიკამენტების დანიშვნაც. გარკვეულ შემთხვევებში ადამიანს ორივე სპეციალისტის დახმარება შეიძლება დასჭირდეს.
-
ფსიქოლოგთან ვიზიტი მნიშვნელოვანია
ადამიანები ხშირად ფიქრობენ, რომ პრობლემას თავად უნდა გაუმკლავდნენ. „ყველას აქვს სტრესი“, „ეს უბრალოდ ცუდი პერიოდია“, „გამივლის“ - ასეთი ფრაზები ნაცნობია ბევრი ადამიანისთვის. ზოგჯერ მართლაც შესაძლებელია დროებითი სირთულის დამოუკიდებლად გადალახვა, თუმცა პრობლემა მაშინ ჩნდება, როცა მდგომარეობა ხანგრძლივდება და უკვე გავლენას ახდენს ყოველდღიურ ცხოვრებაზე. ფსიქოლოგთან საუბარი ადამიანს საშუალებას აძლევს, პრობლემა მხოლოდ მისი ემოციური გავლენისგან კი არ დაინახოს, არამედ სხვა პერსპექტივიდანაც შეხედოს. სპეციალისტთან საუბრისას შესაძლებელია იმ მიზეზების აღმოჩენა, რომლებიც ყოველდღიურ ცხოვრებაში შეუმჩნეველი რჩება.
ფსიქოლოგიური დახმარება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მაშინ, როდესაც ადამიანი საკუთარი ემოციების მართვას ვეღარ ახერხებს, მუდმივად დაძაბულია, დაკარგული აქვს მოტივაცია ან იმედის განცდა, უჭირს ურთიერთობები, მუდმივად აკრიტიკებს საკუთარ თავს ან ერთი და იგივე პრობლემური სიტუაცია ისევ და ისევ მეორდება. თერაპიის მიზანი ყოველთვის არ არის ადამიანი „ბედნიერი“ გახდეს. ფსიქოლოგიური დახმარება უფრო მეტად გულისხმობს იმის სწავლას, თუ როგორ გაუმკლავდეთ რთულ ემოციებს, როგორ გაიგოთ საკუთარი საჭიროებები, როგორ დაამყაროთ ჯანსაღი საზღვრები და როგორ მიიღოთ გადაწყვეტილებები უფრო გაცნობიერებულად.
ფსიქოლოგთან მისასვლელად აუცილებელი არ არის კრიტიკულ მდგომარეობამდე მისვლა. კონსულტაცია შეიძლება სასარგებლო იყოს მაშინაც, როცა ადამიანს უბრალოდ უჩნდება განცდა, რომ საკუთარ ცხოვრებაში რაღაცის შეცვლა სურს, მაგრამ არ იცის, საიდან დაიწყოს.
ფსიქოლოგთან მიმართვის ერთ-ერთი გავრცელებული მიზეზი ხანგრძლივი შფოთვაა. თუ ადამიანი მუდმივად რაღაცაზე ნერვიულობს, უჭირს მოდუნება, ხშირად ფიქრობს ყველაზე ცუდ სცენარებზე ან შფოთვა ხელს უშლის ყოველდღიურ საქმიანობას, პროფესიონალთან საუბარი შეიძლება მნიშვნელოვნად დაეხმაროს.
ასევე, საყურადღებოა ხანგრძლივი მოწყენილობა, ინტერესის დაკარგვა იმ საქმიანობების მიმართ, რომლებიც ადრე სიამოვნებას ანიჭებდა, ენერგიის დაქვეითება, ძილისა და მადის ცვლილებები ან საკუთარი თავის მიმართ უარყოფითი დამოკიდებულების გაძლიერება. ფსიქოლოგთან მიმართვის მიზეზი შეიძლება გახდეს ურთიერთობის პრობლემებიც, პარტნიორთან ხშირი კონფლიქტი, დაშორების შემდეგ რთული პერიოდი, ოჯახური დაძაბულობა, მეგობრებთან პრობლემები ან სამუშაო გარემოში მუდმივი კონფლიქტები.
ზოგჯერ დახმარება განსაკუთრებით საჭიროა მნიშვნელოვანი ცხოვრებისეული ცვლილებების დროს: სამსახურის დაკარგვის, პროფესიის შეცვლის, განქორწინების, საყვარელი ადამიანის დაკარგვის, სხვა ქვეყანაში გადასვლის, ფინანსური სირთულეების ან ცხოვრების ახალი ეტაპის დაწყებისას. ფსიქოლოგთან მისვლა შეიძლება სასარგებლო იყოს მაშინაც, როდესაც ადამიანს საკუთარი თავის უკეთ გაცნობა სურს.
თუ ემოციური მდგომარეობა გავლენას ახდენს ძილზე, მუშაობაზე, სწავლაზე, ურთიერთობებზე ან გადაწყვეტილებების მიღებაზე, ფსიქოლოგის ძებნა უკვე სრულიად ლოგიკური ნაბიჯია.
მნიშვნელოვანია, პრობლემის ხანგრძლივობაც. რამდენიმე რთული დღე ავტომატურად არ ნიშნავს ფსიქოლოგიური თერაპიის აუცილებლობას, მაგრამ თუ მდგომარეობა თვეების განმავლობაში გრძელდება ან თანდათან მძიმდება, მისი იგნორირება კარგი იდეა არ არის. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სწრაფი პროფესიული შეფასება, თუ ადამიანს აქვს თვითდაზიანების ან სუიციდის შესახებ ფიქრები, რეალობის აღქმის მნიშვნელოვანი ცვლილებები ან ისეთი ძლიერი ფსიქოლოგიური სიმპტომები, რომლებიც უსაფრთხოებას განცდას უკარგავს. ასეთ შემთხვევაში მხოლოდ გეგმიური ონლაინ ან პირისპირ თერაპიის სესიაზე ლოდინი საკმარისი არ არის და საჭიროა გადაუდებელი დახმარების მიღება.
-
ფსიქოლოგთან მისვლა სისუსტე არ არის
ფსიქოლოგთან მიმართვის ირგვლივ ჯერ კიდევ არსებობს სტიგმა. ზოგიერთ ადამიანს ეშინია, რომ სხვები მას სუსტად ჩათვლიან ან იფიქრებენ, რომ „პრობლემები აქვს“. სინამდვილეში დახმარების მოთხოვნა ხშირად პირიქით, საკუთარ თავზე პასუხისმგებლობის აღების ნიშანია.
ადამიანები ექიმთან მიდიან, როცა სხეული ატყობინებს, რომ რაღაც კარგად არ არის. იგივე პრინციპი შეიძლება ფსიქიკურ ჯანმრთელობაზეც გავრცელდეს. თუ ემოციური მდგომარეობა დიდხანს გაწუხებთ, რატომ უნდა დაელოდოთ იქამდე, სანამ პრობლემა მთლიანად თქვენს ყოველდღიურ ცხოვრებას მოიცავს ? ფსიქოლოგი არ არის ადამიანი, რომელიც თქვენს ნაცვლად ცხოვრებას მოაწესრიგებს. ის არის პროფესიონალი, რომელიც გეხმარებათ უკეთ გაიგოთ საკუთარი თავი, დაინახოთ პრობლემის სხვადასხვა მხარე, შეიძინოთ ახალი უნარები და იპოვოთ გზები, რომლებიც თქვენს მდგომარეობასთან გამკლავებაში დაგეხმარებათ.
ზოგჯერ თერაპიის დაწყების მიზეზი დიდი კრიზისი არ არის. შეიძლება უბრალოდ მიხვდეთ, რომ აღარ გსურთ ცხოვრება იმავე შაბლონებით, რომლებიც წარსულში გაბრუნებთ. შეიძლება გინდოდეთ უკეთესი ურთიერთობები, უფრო ძლიერი თვითშეფასება, ნაკლები შფოთვა ან საკუთარი ემოციების უკეთ მართვა. საბოლოოდ, ფსიქოლოგიური დახმარების მიზანი მხოლოდ პრობლემის გაქრობა არ არის. ის შეიძლება გახდეს შესაძლებლობა, უკეთ გაიცნოთ საკუთარი თავი, გაიგოთ თქვენი ემოციები, შეცვალოთ ქცევები და შექმნათ ცხოვრების ისეთი სტილი, რომელშიც თავს უფრო მშვიდად და გაცნობიერებულად იგრძნობთ.
ამიტომ, კითხვაზე „მჭირდება თუ არა ფსიქოლოგი?“ - პასუხი ყოველთვის მხოლოდ დიაგნოზში არ უნდა ეძებოთ. თუ გრძნობთ, რომ რაღაც გაწუხებთ, თქვენი მდგომარეობა შეიცვალა ან უბრალოდ გსურთ საკუთარი თავის უკეთ გაგება, ფსიქოლოგთან საუბარი შეიძლება სწორედ ის პირველი ნაბიჯი იყოს, რომელიც ცვლილების დაწყებაში დაგეხმარებათ.
-
როგორ უნდა აირჩიოთ კარგი ფსიქოლოგი ?
თერაპევტის არჩევისას მხოლოდ ფასი ან სოციალურ ქსელში გამოქვეყნებული პოპულარული პოსტები არ უნდა იყოს მთავარი კრიტერიუმი. მნიშვნელოვანია, გაირკვეს, რა პროფესიული განათლება და გამოცდილება აქვს სპეციალისტს, რა პრობლემებზე მუშაობს და რა თერაპიულ მეთოდებს იყენებს.
სასარგებლოა წინასწარ გაიგოთ, აქვს თუ არა მას გამოცდილება იმ საკითხთან მუშაობის, რის გამოც ფსიქოლოგს ეძებთ. ასევე, მნიშვნელოვანია, კომფორტულად გრძნობთ თუ არა თავს მასთან საუბრისას. პირველი შეხვედრის შემდეგ შეიძლება საკუთარ თავს რამდენიმე კითხვა დაუსვათ: ვიგრძენი თუ არა, რომ მომისმინეს ? შემეძლო თუ არა თავისუფლად საუბარი ? მესმის თუ არა, როგორ ვიმუშავებთ ჩემს პრობლემაზე ? ვგრძნობ თუ არა, რომ ჩემი საზღვრები და პირადი ინფორმაცია დაცულია ? თერაპიული ურთიერთობა ძალიან მნიშვნელოვანია. საუკეთესო სპეციალისტიც კი შეიძლება კონკრეტული ადამიანისთვის შესაფერისი არ აღმოჩნდეს, ზოგჯერ სწორი ფსიქოლოგის პოვნას ერთზე მეტი მცდელობა სჭირდება.
R